Yapay zekânın iş hayatına etkisi tartışılırken ABD'den dikkat çekici bir veri geldi. Pew Research Center'ın 22 Ekim 2026'da yayımladığı analize göre yapay zekâya daha açık mesleklerde son yıllarda erkeklerin istihdamı kadınlarınkinden belirgin biçimde daha hızlı arttı. Yapay zekâya maruziyet puanındaki her 1 puanlık artış, erkeklerde yüzde 6,3'lük, kadınlarda ise yalnızca yüzde 0,2'lik istihdam artışıyla ilişkili çıktı.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? Pew Research Center, ABD'de yapay zekâya açık mesleklerde erkek istihdamının kadın istihdamından daha hızlı arttığını açıkladı.
- Kim? ABD merkezli araştırma kuruluşu Pew Research Center; analizi kıdemli araştırmacı Nicole Smith yazdı.
- Nerede? ABD işgücü piyasası.
- Ne zaman? Analiz 22 Ekim 2026'da yayımlandı; 2017-2019 ile Ocak 2023-Haziran 2026 dönemleri karşılaştırıldı.
- Nasıl? 480 meslek, üretken yapay zekânın görevleri yapabilme ya da destekleyebilme düzeyine göre 0 ile 3,5 arasında puanlandı; istihdam verisi Mevcut Nüfus Anketi'nden (CPS) alındı.
- Neden önemli? Yapay zekâ dönüşümünün kadın ve erkek çalışanları farklı etkileyip etkilemediğine dair erken bir gösterge sunuyor.
Hangi veriler kullanıldı?
Pew, ABD Çalışma Bakanlığı'nın meslek veri tabanı O*NET'ten (sürüm 30.3) yararlanarak 480 mesleğe yapay zekâ maruziyet puanı verdi. Puan, üretken yapay zekânın bir mesleğin görevlerini yapabilme ya da destekleyebilme düzeyini ve bu görevlerin meslek için ne kadar önemli olduğunu yansıtıyor. Ölçek 0 ile 3,5 arasında değişiyor. Pew, 0 puanın “hiç maruz kalmamak” değil, veri setindeki en az maruz kalan meslek anlamına geldiğini özellikle belirtiyor.
İstihdam verileri ABD'nin aylık Mevcut Nüfus Anketi'nden (Current Population Survey) alındı. Üretken yapay zekânın yaygınlaşmasından önceki 2017-2019 dönemi, Ocak 2023-Haziran 2026 dönemiyle karşılaştırıldı. Pandeminin istihdamı yapay zekâyla ilgisiz nedenlerle sarstığı 2020-2022 yılları hesaba katılmadı. Analiz, meslekleri birbiriyle değil, her meslek içinde kadın ve erkek çalışanların istihdam değişimini karşılaştırıyor.
Ana bulgular
- Maruziyet puanındaki her 1 puanlık artış, erkeklerde yüzde 6,3, kadınlarda yüzde 0,2 istihdam artışıyla ilişkili.
- En çok maruz kalan mesleklerde erkek istihdamı, en az maruz kalanlara göre yaklaşık yüzde 24 daha fazla arttı.
- Kadınların istihdam artışı ölçeğin her noktasında yaklaşık aynı kaldı.
- Yapay zekâya en az açık mesleklerde ise kadınların istihdamı erkeklerinkinden hızlı arttı.
Pew'in grafiğine göre ölçeğin en alt ucunda erkek istihdamında yüzde 4,9'luk düşüş, kadınlarda yüzde 0,1'lik düşüş görülürken, en üst ucunda erkek istihdamı yüzde 17,8, kadın istihdamı ise yüzde 0,5 arttı.
Farkı eğitim düzeyi belirliyor
Analizin en çarpıcı kısmı eğitim kırılımı. Lise ve altı eğitimli çalışanlarda her 1 puanlık maruziyet artışı, erkeklerde yüzde 8,8 artış, kadınlarda ise yüzde 9,5 düşüş ile ilişkili. Üniversiteye başlamış ama dört yıllık diploması olmayanlarda erkeklerde yüzde 3,6 artış, kadınlarda yüzde 6 düşüş görülüyor. Lisans ve üstü diplomaya sahip olanlarda ise ne erkeklerin (yüzde 0,8) ne de kadınların (yüzde 0,7) istihdamı maruziyetle anlamlı biçimde değişmiyor.
Pew bunu meslek dağılımıyla açıklıyor: Dört yıllık diploması olmayan erkekler çoğunlukla kamyon şoförlüğü, inşaat işçiliği ve yük taşıma gibi yapay zekâya az açık işlerde çalışıyor. Aynı eğitim düzeyindeki kadınlar ise sekreterlik, resepsiyon ve müşteri hizmetleri gibi ölçekte daha yukarıda yer alan mesleklerde yoğunlaşıyor.
Hangi meslek ne kadar açık?
Pew'in örneklerine göre kamyon şoförleri (0,49), temizlik görevlileri (0,59) ve inşaat işçileri (0,70) ölçeğin alt kısmında. Tıbbi asistanlar (1,54) ve banka veznedarları (1,64) ortada. Seyahat acenteleri (2,31) ile düzeltmenler (2,36) üst sıralarda, muhasebeciler (3,09), yazılım geliştiriciler (3,10) ve finans yöneticileri (3,20) ise en çok maruz kalan meslekler arasında.
Sonuçlar nasıl okunmalı?
Pew, bulguların nedensellik göstermediğini vurguluyor: Aynı dönemde istihdamı etkileyen başka gelişmeler de yaşandı. Maruziyet puanı, yapay zekânın fiilen kullanıldığını değil, yapabileceklerini ölçüyor. Yapay zekâ maruziyeti yüksek mesleklerde istihdamın genel olarak azalmadığı, aksine arttığı da analizin dikkat çeken sonuçları arasında. Araştırmacılara göre yapay zekânın uzun vadede iş kaybına mı yoksa istihdam artışına mı yol açacağını söylemek için henüz erken. Pew ayrıca analizin hiçbir mesleği “erkek işi” ya da “kadın işi” olarak tanımlamadığının altını çiziyor.
Sık sorulan sorular
Pew araştırması ne buldu?
ABD'de yapay zekâya daha açık mesleklerde 2017-2019'dan 2023-2026'ya erkek istihdamı kadın istihdamından daha hızlı arttı. Her 1 puanlık maruziyet artışı erkeklerde yüzde 6,3, kadınlarda yüzde 0,2 artışla ilişkili.
Yapay zekâ maruziyet puanı nedir?
Üretken yapay zekânın bir mesleğin görevlerini yapabilme ya da destekleyebilme düzeyini gösteren, 0 ile 3,5 arasında değişen bir puan.
Fark neden ortaya çıkıyor?
Pew'e göre fark büyük ölçüde dört yıllık üniversite diploması olmayan çalışanlardan kaynaklanıyor; lisans mezunlarında anlamlı bir fark yok.
Yapay zekâ işleri azaltıyor mu?
Analizde yapay zekâya en açık mesleklerde istihdamın düşmediği, arttığı görüldü. Ancak Pew, uzun vadeli etki için erken olduğunu ve sonuçların nedensellik göstermediğini belirtiyor.
En çok maruz kalan meslekler hangileri?
Pew'in örneklerine göre muhasebeciler, yazılım geliştiriciler ve finans yöneticileri ölçeğin en üstünde.
Kaynaklar
- Pew Research Center: Men Are Experiencing More Job Growth Than Women in AI-Exposed Occupations
- Anadolu Ajansı: Yapay zekadan etkilenen mesleklerde istihdam artışı, erkeklerde kadınlara göre daha yüksek
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (CC0).
