Rusya ile ABD arasında Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) yapılan ortak mürettebat uçuşlarının ömrü uzadı. Rusya Uzay Ajansı Roscosmos'un Başkanı Dmitriy Bakanov, Rus kozmonotlarla Amerikalı astronotların birbirlerinin uzay araçlarıyla istasyona taşınmasını sağlayan “çapraz uçuş” programının 2030 yılına kadar uzatıldığını açıkladı. Anadolu Ajansı'nın 28 Ekim 2026'da Moskova çıkışlı haberine göre Bakanov, Rus devlet kanalı Vesti'ye yaptığı açıklamada uzatmanın ABD tarafının isteğiyle yapıldığını belirtti ve “Amerikalı meslektaşlarımızın talebi üzerine çapraz uçuşlarımız 2030'a kadar uzatıldı” dedi.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? Rus ve Amerikalı uzay personelinin birbirlerinin araçlarıyla ISS'ye taşındığı karşılıklı uçuş programı 2030'a kadar uzatıldı.
- Kim? Açıklamayı Roscosmos Başkanı Dmitriy Bakanov yaptı; program Roscosmos ile ABD Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) arasında yürütülüyor.
- Nerede? Açıklama Moskova'da Rus devlet kanalı Vesti'ye yapıldı; uçuşlar Baykonur ve ABD'deki üslerden ISS'ye gerçekleştiriliyor.
- Ne zaman? Açıklama 28 Ekim 2026'da duyuruldu. Uzatma, programı 2030 yılına kadar kapsıyor.
- Nasıl? Program kapsamında Rus kozmonotlar ABD'nin Crew Dragon kapsülleriyle, Amerikalı astronotlar ise Rusya'nın Soyuz MS araçlarıyla istasyona gidiyor.
- Neden önemli? ISS'nin Rus ve ABD bölümleri birbirine bağımlı çalışıyor; bir araç erken dönmek zorunda kalsa bile istasyonda her iki taraftan en az bir kişinin kalması güvenli işletim için kritik görülüyor.
Çapraz uçuş nedir, neden gerekiyor?
Uluslararası Uzay İstasyonu tek bir ülkenin tek başına işletebileceği bir yapı değil. İstasyon, ABD ve Rusya'nın yanı sıra Kanada, Avrupa ve Japonya uzay ajanslarının katkılarıyla kuruldu ve parçalar birbirini tamamlayacak şekilde tasarlandı. Spaceflight Now'un 2022'deki haberine göre Rus tarafı istasyonun yörüngesini korumak için gereken itki sistemlerini ve yakıtı sağlarken, ABD tarafı elektrik gücünün büyük bölümünü, istasyonun yönelimini koruyan jiroskopları ve istasyon çapındaki bilgisayar ile iletişim ağını sağlıyor. Rus kozmonotlar Amerikan sistemlerini, Amerikalı astronotlar da Rus sistemlerini işletmek üzere eğitilmediği için istasyonda her iki taraftan da en az bir kişinin bulunması gerekiyor.
Sorun şurada ortaya çıkıyor: Soyuz ya da Crew Dragon kapsüllerinden biri arıza veya acil durum nedeniyle istasyondan erken ayrılmak zorunda kalırsa, o araçla gelen herkes onunla birlikte dönüyor. Ekipler milliyete göre ayrı araçlarla taşınsaydı, böyle bir durumda istasyonda yalnızca tek bir tarafın mürettebatı kalabilirdi. “Entegre mürettebat” ya da yaygın adıyla “koltuk takası” düzenlemesi tam olarak bu riski azaltmak için geliştirildi: Her araçta karşı taraftan da bir mürettebat üyesi bulunuyor.
Düzenleme 2022'de başlamıştı
NASA ile Roscosmos, karşılıklı koltuk düzenlemesi üzerinde Temmuz 2022'de anlaşmıştı. Spaceflight Now'un o dönemki haberine göre anlaşmanın ilk uygulaması aynı yılın eylül ayındaki mürettebat değişimleriyle başladı: NASA astronotu Frank Rubio, Rus kozmonotlar Sergey Prokopyev ve Dmitriy Petelin ile birlikte Soyuz MS-22 aracıyla Baykonur'dan istasyona gitti. Karşılığında Rus kozmonot Anna Kikina, NASA astronotları Nicole Mann ve Josh Cassada ile Japon astronot Koichi Wakata'nın bulunduğu SpaceX Crew Dragon ekibine katıldı. NASA o dönemki açıklamasında istasyonun karşılıklı bağımlılık esasına göre tasarlandığını vurgulamış ve hiçbir ajansın diğerlerinden bağımsız olarak işlev görme kapasitesine sahip olmadığını belirtmişti.
Bu düzenleme, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Batı ile Moskova arasında gerginliğin tırmandığı bir dönemde yapılmıştı. Buna karşın ISS, iki ülke arasında iş birliğinin kesintisiz sürdüğü ender alanlardan biri olarak kaldı.
Temmuzda ISS'nin işletme süresi de 2030'a uzatılmıştı
Bakanov'un son açıklaması, temmuz ayında atılan bir adımın devamı niteliğinde. Rus haber ajansı TASS'ın 14 Temmuz 2026 tarihli haberine göre Bakanov, Soyuz MS-29 aracının istasyona kenetlenmesinin ardından Baykonur'da düzenlenen basın toplantısında, Roscosmos ile NASA'nın üç temel konuda uzlaştığını ve bunların ilkinin ISS'nin ortak işletiminin 2030'a kadar uzatılması olduğunu söylemişti. Aynı habere göre Soyuz MS-29, Soyuz-2.1a roketiyle 14 Temmuz'da fırlatılmış; Roscosmos kozmonotları Pyotr Dubrov ve Anna Kikina ile NASA astronotu Anil Menon'u istasyona taşımıştı. Ekibin 261 gün istasyonda kalması planlanıyor.
The Moscow Times'ın 15 Temmuz 2026 tarihli haberine göre NASA Başkanı Jared Isaacman da fırlatmayı izlemek için Baykonur'a gitmişti. Habere göre görüşmelerde iki ülkenin ileride kendi uzay istasyonlarında da kullanabileceği ortak teknik standartların geliştirilmesi de ele alındı. Aynı haberde, Rusya Başbakan Birinci Yardımcısı Denis Manturov'un ofisinin, istasyon uçuşlarının 2030'un sonlarında sona erdirilmesine yönelik ortak bir program üzerinde çalışıldığını açıkladığı aktarıldı. Bakanov'un Ağustos 2025'te istasyonun yalnızca 2028'e kadar işletilmesi konusunda uzlaşıldığını söylediği de hatırlatıldı.
Manturov: 2032 için ortaklarla görüşülüyor
Anadolu Ajansı'nın haberine göre Manturov bugün yaptığı açıklamada, ISS'nin faaliyet süresinin 2032'ye kadar uzatılması için uluslararası ortaklarla görüşmeler yürütüldüğünü bildirdi. Bu, istasyonun ömrüne ilişkin tartışmanın henüz kesinleşmediğini gösteriyor. ABD tarafında ise mevcut planlama 2030 yılını esas alıyor.
NASA'nın planında 2030 sonrası kontrollü dönüş var
NASA, 26 Haziran 2024'te yaptığı duyuruda, istasyonun 2030'da operasyonel ömrünü tamamlamasının ardından kontrollü biçimde yörüngeden çıkarılması için SpaceX'in “ABD Yörüngeden Çıkarma Aracı”nı (U.S. Deorbit Vehicle) geliştirmek üzere seçildiğini açıklamıştı. Tek yükleniciye verilen sözleşmenin toplam potansiyel değeri 843 milyon dolar olarak duyurulmuştu. NASA aynı açıklamada ABD, Japonya, Kanada ve Avrupa Uzay Ajansı'na katılan ülkelerin istasyonu 2030'a kadar işletmeyi taahhüt ettiğini, Rusya'nın ise o tarih itibarıyla en az 2028'e kadar işletim taahhüdü verdiğini belirtmişti. Temmuzdaki uzlaşma ve bugünkü açıklama, Rusya'nın takviminin de 2030'a yaklaştığını gösteriyor.
Ajans ayrıca istasyonun güvenli şekilde yörüngeden çıkarılmasının beş ortak ajansın (NASA, Roscosmos, ESA, JAXA ve Kanada Uzay Ajansı) ortak sorumluluğu olduğunu vurgulamıştı. NASA'nın stratejisi, ISS'nin yerini alçak Dünya yörüngesinde ticari şirketlerin işleteceği istasyonlara bırakmak üzerine kurulu.
Gerginliklere rağmen iş birliği sürüyor
İki ajans arasındaki ilişki zaman zaman sorunlu bir görünüm de sergiledi. The Moscow Times'ın temmuz haberinde, eskiyen istasyondaki hava sızıntılarının nasıl onarılacağı konusunda NASA ile Roscosmos arasında görüş ayrılığı yaşandığı aktarıldı. Buna karşın çapraz uçuşların 2030'a kadar sürdürülmesi kararı, istasyonun son yıllarında da iki tarafın mürettebat güvenliği konusunda ortak bir zemini korumak istediğini ortaya koyuyor. Uzatmanın hangi uçuşları kapsayacağına ve mürettebat atamalarına ilişkin ayrıntılar henüz açıklanmadı.
Sık sorulan sorular
ISS'ye karşılıklı uçuş programı nedir?
Rus kozmonotların ABD'nin Crew Dragon kapsülleriyle, Amerikalı astronotların ise Rusya'nın Soyuz MS araçlarıyla Uluslararası Uzay İstasyonu'na taşındığı koltuk takası düzenlemesidir.
Program ne zamana kadar uzatıldı?
Roscosmos Başkanı Dmitriy Bakanov'un açıklamasına göre program 2030 yılına kadar uzatıldı.
Uzatma kimin talebiyle yapıldı?
Bakanov, uzatmanın “Amerikalı meslektaşlarımızın talebi üzerine” yapıldığını söyledi.
Koltuk takası neden önemli?
Bir araç erken dönmek zorunda kalırsa o araçtaki herkes onunla döner. Her araçta iki taraftan da mürettebat bulunması, istasyonda her zaman hem Rus hem Amerikan sistemlerini işletebilecek birinin kalmasını sağlar.
Program ne zaman başladı?
NASA ile Roscosmos Temmuz 2022'de anlaştı; ilk uygulamada Eylül 2022'de NASA astronotu Frank Rubio Soyuz MS-22 ile, Rus kozmonot Anna Kikina ise Crew Dragon ile istasyona gitti.
ISS ne zaman kapanacak?
NASA'nın planı istasyonun operasyonel ömrünün 2030'da bitmesi ve ardından SpaceX'in geliştirdiği araçla kontrollü olarak yörüngeden çıkarılması yönünde. Rusya tarafı ise 2032'ye uzatma için ortaklarla görüştüğünü açıkladı.
Kaynaklar
- Anadolu Ajansı: Rusya ve ABD'nin ISS'ye karşılıklı uçuş programı 2030'a uzatıldı (28 Ekim 2026)
- TASS: ISS operations extended through 2030 — Roscosmos chief (14 Temmuz 2026)
- The Moscow Times: Russia and U.S. Agree to Extend ISS Operations Through 2030 (15 Temmuz 2026)
- NASA: NASA Selects International Space Station US Deorbit Vehicle (26 Haziran 2024)
- Spaceflight Now: Russian space chief dismissed; NASA gets deal for joint crews (15 Temmuz 2022)
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (Kamu malı (PD-USGov-NASA)).
