Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Eskişehir'de görme engelli bir vatandaşın işe gidip geldiği güzergâhın erişilebilir hale getirilmemesini engellilik temelinde ayrımcılık saydı. Kurum, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ile Tepebaşı Belediyesine ayrı ayrı 50'şer bin lira idari para cezası verdi. Anadolu Ajansı'nın 22 Ekim 2026'da duyurduğu kararda, sorunun tek bir yaya geçidi ya da birkaç trafik işaretiyle çözülemeyecek kadar kapsamlı olduğu vurgulandı.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? TİHEK, görme engelli bir vatandaşın kullandığı yolun erişilebilir yapılmamasını engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlali saydı ve iki belediyeye idari para cezası verdi.
- Kim? Başvuran: yüzde 52 engelli raporlu görme engelli bir vatandaş. Ceza verilen kurumlar: Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ve Tepebaşı Belediyesi.
- Nerede? Eskişehir'in Tepebaşı ilçesi; başvuranın işe gidiş-dönüşte kullandığı güzergâh.
- Ne zaman? Karar, Anadolu Ajansı tarafından 22 Ekim 2026'da kamuoyuna duyuruldu.
- Nasıl? TİHEK'in Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu yerinde teknik inceleme yaptı; kaldırım, rampa, yaya geçidi ve hissedilebilir yüzey eksiklikleri tespit edildi. Her iki belediyeye 50'şer bin lira ceza kesildi.
- Neden önemli? Yolda hız kesici, yaya geçidi ve erişilebilir kaldırım bulunmaması nedeniyle başvuranın taşıt yolunda yürümek zorunda kalması ve makul sürede çözüm üretilmemesi.
Başvuru: “Kaldırımda yürüyemiyorum, taşıt yoluna iniyorum”
Kurula başvuran kişi, yüzde 52 oranında engelli raporuna sahip bir görme engelli. AA'nın aktardığına göre başvuran, işe gidip gelirken kullandığı yolda hız kesici, yaya geçidi ve erişilebilir kaldırım bulunmadığını anlattı. Özellikle mesai başlangıç ve bitiş saatlerinde caddede trafiğin yoğunlaştığını, araçların yüksek hızla seyrettiğini ve bunun yayalar için ciddi bir güvenlik riski oluşturduğunu belirtti.
Başvurana göre kaldırımlardaki engeller, standart dışı yapılar ve zemindeki bozukluklar nedeniyle kaldırımı kullanamıyor, taşıt yolunda yürümek zorunda kalıyordu. Başvuran, TİHEK'e gelmeden önce de çözüm aramış; Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nden (UKOME) hız kesici talep etmişti. Ancak bu talep, hız kesicilerin yalnızca okul önlerine yapılabileceği gerekçesiyle reddedildi.
Belediyelerin savunması
Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, Kuruma sunduğu savunmada talebin komisyonda değerlendirildiğini aktardı. Belediyeye göre uzman alt komisyon, söz konusu noktada hız kesiciye gerek olmadığına, bunun yerine yaya geçidi ve uyarı levhalarının daha uygun olacağına karar vermişti. Büyükşehir ayrıca kaldırımların yapımı, bakımı ve onarımından sorumlu olan Tepebaşı Belediyesine konunun aciliyetinin bildirildiğini ifade etti.
Yani iki belediye arasında görev paylaşımı söz konusuydu: trafik düzenlemesi tarafında Büyükşehir, kaldırımların fiziki durumu tarafında ise ilçe belediyesi sorumluydu. TİHEK'in kararı, bu paylaşımın başvuranın yaşadığı sorunu ortadan kaldırmadığı sonucuna vardı.
Teknik incelemede neler tespit edildi?
TİHEK, başvuruyu yalnızca belgeler üzerinden değerlendirmekle yetinmedi. Kurumun talebi üzerine Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu güzergâhta teknik inceleme yaptı. AA'nın haberine göre komisyon raporunda şu eksiklikler sıralandı:
- Kaldırımlarda 150 santimetre genişliğinde, kesintisiz ve engelsiz bir geçiş alanı sağlanmamıştı.
- Elektrik direkleri ve trafik levhaları yaya geçişini engelliyordu.
- Bazı noktalarda rampa bulunmuyordu.
- Yaya geçidi ve hissedilebilir yüzey (görme engellilerin ayakla ya da bastonla algılayabildiği kabartmalı yönlendirme zemini) yoktu.
- Kaldırım yüzeylerinin onarılması gerekiyordu.
TİHEK'in gerekçesi: Sorun bir yaya geçidinden büyük
Kurul, tespit edilen sorunların bir yaya geçidi ve ek trafik işaretlemeleriyle giderilemeyecek kadar kapsamlı olduğunu değerlendirdi. Bu nedenle Büyükşehir Belediyesinin önerdiği alternatif önlemlerin başvuran açısından etkili ve erişilebilir bir çözüm sunmadığına hükmetti. Tepebaşı Belediyesinin ise güzergâhı makul süre içinde erişilebilir hale getirmediği, böylece başvuranın diğer yayalara göre dezavantajlı konumda bırakıldığı sonucuna ulaşıldı.
Kararda ayrıca bu tür durumlarda görevli kamu kurumlarının, 6701 sayılı Kanun kapsamında ihlali sona erdirmek, ihlalin etkilerini gidermek, tekrarını önlemek ve hukuki ile idari takibini sağlamak için gerekli tedbirleri alması gerektiğinin altı çizildi.
6701 sayılı Kanun ne diyor?
Kararın dayanağı, 20 Nisan 2016'da Resmî Gazete'de yayımlanan 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu. Kanunun 4. maddesi, ayrımcılık türleri arasında doğrudan ve dolaylı ayrımcılığın yanı sıra “makul düzenleme yapmama”yı da sayıyor. 5. madde ise eğitim, sağlık ve ulaşım gibi hizmetleri sunan kamu kurumlarının ayrımcılık yapamayacağını, bu yasağın kamuya açık hizmetlerin sunulduğu alanlara ve binalara erişimi de kapsadığını belirtiyor. Aynı madde, bu hizmetlerin planlanması ve denetlenmesinden sorumlu kurumların farklı engelli gruplarının ihtiyaçlarını dikkate almakla ve makul düzenlemeleri yapmakla yükümlü olduğunu hükme bağlıyor.
Kanunun 25. maddesine göre ayrımcılık yasağının ihlali halinde ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı ile failin ekonomik durumu dikkate alınarak idari para cezası uygulanıyor. Kanun metnindeki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor. Kamu kurumlarına verilen cezalar, ayrımcı uygulamaya kusuruyla yol açan kamu görevlilerine rücu ediliyor; yani ödenen tutar sorumlu personelden geri istenebiliyor. Cezalar tebliğden itibaren bir ay içinde ödeniyor.
Belediyelere benzer cezalar daha önce de verildi
TİHEK'in erişilebilirlik eksikliği nedeniyle belediyelere ceza verdiği ilk karar bu değil. Kurum, Mart 2026'da Trabzon'daki Yomra Belediyesine de benzer gerekçeyle 50 bin lira idari para cezası vermişti. O dosyada görme engelli bir başvuran, Yomra sahil yürüyüş yolunda hissedilebilir yüzey işaretlemesi bulunmadığından yakınmış; Kurum, yürüyüş yolunun görme engelliler için erişilebilir olmamasını engellilik temelinde dolaylı ayrımcılık saymıştı.
Başvuru nasıl yapılıyor?
6701 sayılı Kanunun 17. maddesine göre ayrımcılık yasağının ihlalinden zarar gördüğünü düşünen her gerçek ve tüzel kişi TİHEK'e başvurabiliyor. Başvuru, illerde valilikler, ilçelerde kaymakamlıklar aracılığıyla da yapılabiliyor ve başvurulardan ücret alınmıyor. Kanun, başvurudan önce ilgili kurumdan uygulamanın düzeltilmesinin talep edilmesini şart koşuyor; bu talep reddedilirse ya da 30 gün içinde yanıt verilmezse Kuruma başvurulabiliyor. Telafisi güç ya da imkânsız zarar ihtimalinde Kurum bu şartı aramadan da başvuru kabul edebiliyor.
Eskişehir kararı, kaldırım, rampa ve yaya geçidi gibi gündelik kent altyapısındaki eksikliklerin yalnızca bir bakım meselesi değil, engelli bireyler açısından eşit erişim hakkıyla doğrudan bağlantılı bir konu olarak değerlendirilebileceğini bir kez daha gösterdi.
Sık sorulan sorular
TİHEK hangi belediyelere ceza verdi?
Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ve Tepebaşı Belediyesine ayrı ayrı 50'şer bin lira idari para cezası verildi.
Ceza neden verildi?
Görme engelli bir vatandaşın işe gidiş-dönüşte kullandığı güzergâhın erişilebilir hale getirilmemesi, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlali olarak değerlendirildi.
Teknik incelemede hangi eksikler bulundu?
150 santimetrelik engelsiz kaldırım geçişi yoktu, direk ve levhalar yolu kapatıyordu, bazı noktalarda rampa, yaya geçidi ve hissedilebilir yüzey bulunmuyordu; kaldırımlar onarım gerektiriyordu.
Büyükşehir Belediyesi ne savundu?
Uzman alt komisyonun hız kesiciye gerek görmediğini, yaya geçidi ve uyarı levhalarının daha uygun olduğunu ve kaldırımlardan Tepebaşı Belediyesinin sorumlu olduğunu belirtti.
TİHEK'e başvuru ücretli mi?
Hayır. 6701 sayılı Kanuna göre başvurulardan ücret alınmaz; başvuru valilik ve kaymakamlıklar aracılığıyla da yapılabilir.
Başvurudan önce ne yapmak gerekiyor?
Önce ilgili kurumdan uygulamanın düzeltilmesi istenir; talep reddedilirse ya da 30 gün içinde yanıt verilmezse TİHEK'e başvurulabilir.
Kaynaklar
- Anadolu Ajansı: TİHEK'ten belediyelere engelli yaya geçidi cezası
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu
- Memurlar.net (AA): TİHEK'ten Yomra Belediyesi'ne ayrımcılık cezası
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (CC0 1.0).
