İçeriğe geç

Türkiye'nin En Büyük Kuantum Bilgisayarı TÜBİTAK'a Kuruluyor: 54 Kübitlik Sistem 2027'de Devreye Girecek

Bakan Kacır, 54 kübitlik IQM Radiance R3 kuantum sisteminin TÜBİTAK'ta kurulacağını ve 2027'de devreye alınacağını duyurdu. Araştırmacılar TRUBA üzerinden erişebilecek.

Türkiye'nin En Büyük Kuantum Bilgisayarı TÜBİTAK'a Kuruluyor: 54 Kübitlik Sistem 2027'de Devreye Girecek

Türkiye'nin şimdiye kadarki en büyük kuantum bilgisayarı TÜBİTAK bünyesinde kurulacak. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, 14 Kasım 2026'da sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Finlandiyalı IQM şirketinin geliştirdiği 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 kuantum sisteminin 2027'de devreye alınacağını duyurdu. Kacır, bu adımın Türkiye'yi kuantum bilişimde dünyanın önde gelen 15 ülkesi arasına taşıma hedefine hizmet ettiğini belirtti.

5N1K: Haberin özeti

  • Ne oldu? Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarının TÜBİTAK bünyesinde kurulacağı açıklandı.
  • Kim? Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır duyurdu; sistemi TÜBİTAK işletecek, donanım Finlandiyalı IQM firmasının Radiance ailesinden.
  • Nerede? TÜBİTAK bünyesinde, kurum içi (on-premises) altyapı olarak; araştırmacılar TRUBA üzerinden erişebilecek.
  • Ne zaman? Duyuru 14 Kasım 2026'da yapıldı; sistemin 2027'de devreye alınması planlanıyor. Kesin kurulum tarihi açıklanmadı.
  • Nasıl? 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 sistemi kurulacak; üniversiteler, araştırma merkezleri, kamu kurumları ve sanayi proje başvurusuyla sisteme erişebilecek.
  • Neden önemli? Bakanlığa göre hedef, kuantum bilişimde dışa bağımlılığı azaltmak, verilerin Türkiye'de kalmasını sağlamak ve yerli kuantum algoritmaları ile nitelikli insan kaynağı geliştirmek.

Kacır ne açıkladı?

Bakan Kacır, paylaşımında “ülkemizin en büyük kuantum bilgisayarını TÜBİTAK bünyesinde kurmak üzere” önemli bir projeye imza attıklarını bildirdi. Kurulacak sistemin “2027 yılında devreye alacağımız 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 kuantum sistemi” olduğunu belirten Kacır, projeyi Milli Teknoloji Hamlesi vizyonunun bir parçası olarak tanımladı.

Kacır'ın açıklamasında en çok öne çıkan başlık, sistemin kontrolüne ilişkin oldu. Bakan, altyapının tamamen kurum içi bir modelle kurulacağını, bu sayede “donanım, veri ve çalıştırılan projelerde geliştirilen tüm fikri mülkiyet hakları tamamen kendi kontrolümüzde olacak” dedi. Paylaşımdaki görselde bu durum “yüzde 100 tam kontrol” başlığıyla özetlendi.

Sistemi kimler kullanabilecek?

Açıklamaya göre kuantum bilgisayar; üniversitelere, araştırma merkezlerine, kamu kurumlarına, sanayi kuruluşlarına ve teknoloji girişimlerine hesaplama gücü sunacak. DHA'nın aktardığına göre araştırmacılar, TÜBİTAK ULAKBİM'in ulusal hesaplama altyapısı TRUBA üzerinden proje başvurusu yaparak sisteme kendi şehirlerinden erişebilecek. Bu model, kuantum donanımının tek bir merkezde kurulup uzaktan paylaşıldığı, dünyada yaygın biçimde kullanılan erişim yöntemine benziyor.

Hangi alanlarda kullanılacak?

Bakanlık, sistemle birlikte yapay zekâ, siber güvenlik, ileri malzemeler ve karmaşık optimizasyon problemleri gibi alanlarda yerli kuantum algoritmaları ve yazılımları geliştirilmesini hedefliyor. Paylaşılan bilgilere göre beklenen kullanım alanları arasında yeni ilaç ve malzeme keşfinin hızlandırılması ile enerji, ulaşım ve lojistikte daha verimli çözümler bulunması da var.

Kuantum bilgisayarlar, klasik bilgisayarlardaki 0 ya da 1 değerini alan bitler yerine, süperpozisyon ve dolanıklık gibi kuantum mekaniği ilkelerinden yararlanan kübitlerle çalışıyor. Bu özellik, moleküllerin davranışının benzetimi ya da çok sayıda olasılığın aynı anda değerlendirilmesi gereken bazı problemlerde, klasik yöntemlere göre avantaj sağlama potansiyeli taşıyor. Ancak bugünkü kuantum bilgisayarlar hâlâ hataya açık ve çoğunlukla klasik süper bilgisayarlarla birlikte, araştırma amaçlı kullanılıyor.

IQM Radiance nedir?

IQM, süper iletken kübit teknolojisiyle kuantum bilgisayar üreten bir Avrupa şirketi. Şirketin ürün sayfasına göre Radiance ailesi, kurumların kendi tesislerine kurulmak üzere tasarlanmış ve 20, 54 ve 150 kübitlik seçeneklerle sunuluyor. IQM'nin 54 kübitlik model için paylaştığı ölçüm sonuçlarında kuantum hacmi 64, saniyedeki devre katmanı işlemi (CLOPS) 2 bin 550 ve iki kübitlik kapılarda medyan doğruluk yüzde 99,5 olarak gösteriliyor.

Aynı platformun 54 kübitlik sürümleri Avrupa'da farklı merkezlerde de kullanılıyor; örneğin İtalya'daki CINECA süper bilgisayar merkezinde bir Radiance sistemi devreye alınmış, Almanya'da da Avrupa Yüksek Başarımlı Hesaplama Ortak Girişimi (EuroHPC) kapsamında benzer bir sistem kurulmuştu.

Türkiye'nin kuantum yolculuğunda yeni adım

Türkiye'de daha önce ASELSAN ile TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi iş birliğinde geliştirilen 5 kübitlik QuanT gibi daha küçük ölçekli çalışmalar kamuoyuyla paylaşılmıştı. TÜBİTAK'ta kurulacak 54 kübitlik sistem, kapasite bakımından bu çalışmaların çok üzerinde yer alıyor ve Bakan Kacır tarafından “Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarı” olarak tanımlanıyor.

Açıklamada projenin maliyeti, sözleşme ayrıntıları ve sistemin tam olarak hangi tarihte kullanıma açılacağı paylaşılmadı. Kurulum takvimi ve başvuru koşullarına ilişkin ayrıntıların ilerleyen dönemde TÜBİTAK tarafından duyurulması bekleniyor.

Sık sorulan sorular

Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarı nerede kurulacak?

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır'ın açıklamasına göre sistem TÜBİTAK bünyesinde kurulacak.

Kuantum bilgisayar ne zaman devreye girecek?

Sistemin 2027 yılında devreye alınması planlanıyor; kesin tarih açıklanmadı.

Sistem kaç kübitlik?

Kurulacak sistem 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 kuantum bilgisayarı.

Araştırmacılar sisteme nasıl erişecek?

DHA'nın aktardığına göre araştırmacılar ulusal hesaplama altyapısı TRUBA üzerinden proje başvurusu yaparak sisteme kendi şehirlerinden erişebilecek.

Kuantum bilgisayar hangi alanlarda kullanılacak?

Yapay zekâ, siber güvenlik, ileri malzemeler, karmaşık optimizasyon, ilaç ve malzeme keşfi ile enerji, ulaşım ve lojistik gibi alanlarda kullanılması hedefleniyor.

Kaynaklar

Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (Public domain (PD-USGov-NIST)).

  • #Kuantum Bilgisayar
  • #TÜBİTAK
  • #Mehmet Fatih Kacır
  • #IQM
  • #TRUBA
  • #Bilim ve Teknoloji
WhatsAppX

İlgili İçerikler