Bilim · 8 kart

Ay'ın evreleri neden oluşur?

Ay neden bazen dolunay, bazen ince bir hilal? Ay'ın evrelerinin gerçek nedenini sekiz kısa kartta keşfet.

1
1 / 8
Ay ışığı aslında Güneş ışığı
Ay kendi ışığını üretmez. Ay ışığı dediğimiz şey, aslında Ay'ın yüzeyinden yansıyan Güneş ışığıdır. NASA'nın hatırlattığı gibi Güneş Sistemi'nde kendi ışığıyla parlayan tek gök cismi Güneş'tir. Bu ışık Dünya'ya ve Ay'a hep Güneş'in bulunduğu yönden gelir. Yani gökyüzünde Ay'ı gördüğün her an, aslında Ay'a çarpıp sana geri dönen güneş ışığını görüyorsun.
Kaynak: NASA
2
2 / 8
Ay'ın yarısı hep aydınlık
İşin sırrı şu: Güneş, Ay'ın her zaman yarısını aydınlatır, diğer yarısı ise karanlıkta kalır. Tıpkı Dünya gibi Ay'ın da bir gündüz, bir de gece tarafı vardır. Değişen şey, aydınlık yarının ne kadarını Dünya'dan görebildiğimizdir. Ay yörüngesinde ilerledikçe bu aydınlık bölgeyi farklı açılardan görürüz. İşte Ay'ın evreleri dediğimiz değişim, tam olarak bu bakış açısı farkından doğar.
Kaynak: NASA
3
3 / 8
Sekiz evre, tek döngü
NASA, Ay'ın evrelerini sırasıyla sekize ayırır: yeni ay, büyüyen hilal, ilk dördün, büyüyen şişkin ay, dolunay, küçülen şişkin ay, son dördün ve küçülen hilal. Döngü yaklaşık her ay, daha doğrusu her 29,5 günde bir yeniden başlar. Yeni ay evresinde Ay'ın aydınlık yüzü Güneş'e, karanlık yüzü bize dönüktür. Bu yüzden Ay gökyüzünde olsa bile onu göremeyiz.
Kaynak: NASA
4
4 / 8
Yarım ay aslında çeyrek ay
İlk dördün evresinde Ay, aylık yolculuğunun dörtte birini tamamlamıştır ve aydınlık tarafının yarısını görürüz. Halk arasında buna yarım ay denir ama gördüğün şey aslında Ay'ın tamamının sadece bir dilimidir: aydınlık yarının yarısı, yani dörtte biri. Son dördünde de durum aynıdır. İlk dördün ay öğlen civarında doğar, gece yarısı civarında batar ve akşam saatlerinde gökyüzünde yüksekte durur.
Kaynak: NASA
5
5 / 8
Dolunay: gerçek yarım ay
Dolunayda Ay, Dünya'dan bakıldığında Güneş'in tam karşısındadır ve aydınlık yüzünün tamamını görürüz. NASA'nın da belirttiği gibi teknik olarak gerçek yarım ay budur, çünkü Ay'ın her zaman aydınlık olan yarısının tamamına bakıyoruzdur. Dolunay, Güneş batarken doğar ve Güneş doğarken batar. Ay, bir sonraki evreye geçmeden önce birkaç gün boyunca dolunay gibi görünmeye devam eder.
Kaynak: NASA
6
6 / 8
Hilalin karanlık kısmı neden hafif parlar?
Bazen ince bir hilalin yanında, Ay'ın karanlık kısmının da soluk biçimde parladığını görürsün. Buna Dünya ışığı denir. Bu sırada Ay'dan bakıldığında Dünya neredeyse dolunay gibi parlaktır. Güneş ışığı Dünya'nın yüzeyinden Ay'a yansır ve Ay'ın karanlık kalan yüzünü hafifçe aydınlatır. Yani o soluk ışıkta, aslında kendi gezegenimizden yansıyan güneş ışığını görürsün.
Kaynak: NASA
7
7 / 8
27,3 gün mü, 29,5 gün mü?
Ay, Dünya'nın çevresindeki bir turunu yaklaşık 27,3 günde tamamlar. Ancak bir yeni aydan diğerine geçen süre yaklaşık 29,5 gündür. Ay ayrıca Dünya'ya kütleçekimsel olarak kilitlidir: her yörünge turunda kendi ekseni etrafında tam bir kez döner. Bu yüzden Dünya'dan hep aynı yüzünü görürüz. Ay'ın Dünya'ya ortalama uzaklığı ise yaklaşık 384.399 kilometredir.
Kaynak: NASA
8
8 / 8
Neden her ay tutulma olmuyor?
Her dolunayda Ay tutulması, her yeni ayda Güneş tutulması olmuyor, çünkü Ay'ın Dünya etrafındaki yörüngesi, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesine göre eğiktir. NASA'ya göre tutulmaların arada bir yaşanmasının nedeni bu eğikliktir. Dünya, Ay ve Güneş yılda dört ila yedi kez tam olarak hizalanır. Ay tutulmaları dolunay evresinde, Dünya'nın gölgesi Ay'ın yüzeyine düştüğünde gerçekleşir.
Kaynak: NASA