Enflasyon nedir, nasıl ölçülür?
Enflasyon tam olarak ne demek, TÜFE nasıl hesaplanır, Merkez Bankası ne yapar? Temel kavramları sekiz kısa kartta öğren.
- 11 / 8
Enflasyon: fiyatların sürekli ve genel artışı
TCMB'nin tanımıyla enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinde yaşanan sürekli artıştır. Burada iki kelime önemli. Genel: tek bir ürünün değil, ortalama bir tüketicinin kullandığı tüm mal ve hizmetlerin fiyat değişimine bakılır; enflasyon artarken bazı ürünler ucuzlayabilir bile. Sürekli: fiyatlardaki artışın enflasyon sayılması için kısa bir dönemle sınırlı kalmaması gerekir.
Kaynak: TCMB, Enflasyon ve Fiyat İstikrarı Kitapçığı - 22 / 8
Cebindeki paranın gücü azalır
Enflasyon, tüketicilerin satın alma gücünü azaltır. Kısacası aynı parayla geçmişe göre daha az mal ve hizmet alabilirsin. Maaş ve ücretler de zamanla değişir; ancak ücretlerdeki artış fiyatlardaki artışın gerisinde kalırsa insanların alım gücü düşer. TCMB, enflasyondan en çok sabit gelirlilerin zarar gördüğünü ve gelir dağılımının genelde alt ve orta gelir gruplarının aleyhine bozulduğunu vurgular.
Kaynak: TCMB, Enflasyon ve Fiyat İstikrarı Kitapçığı - 33 / 8
Enflasyon sepeti nedir?
Enflasyonu hesaplamak için belirli bir dönem boyunca fiyatları takip edilen mal ve hizmet kalemlerinin toplamına mal ve hizmet sepeti denir. Sepetteki her kalemin bir ağırlığı vardır. Bu ağırlıklar, hanehalkı bütçe anketine katılan geniş bir hanehalkı örnekleminin yıl boyunca yaptığı harcamalar esas alınarak belirlenir. Yani insanlar bütçelerinin büyük kısmını neye harcıyorsa, o kalemin fiyatı endekste o kadar ağır basar.
Kaynak: TCMB, Enflasyon ve Fiyat İstikrarı Kitapçığı - 44 / 8
TÜFE'yi TÜİK ölçer
Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), tüketicilerin satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçen endekstir. Türkiye'de TÜFE'yi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) hesaplayıp yayımlar. TCMB de TÜİK'in yayımladığı bu endekslerin aylık ve yıllık yüzde değişimlerini kendi istatistik sayfasında listeler. Ekim 2026 itibarıyla bu tabloda kullanılan endeksin baz yılı 2025'tir (2025=100). Enflasyon genellikle bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde değişim olarak ifade edilir.
Kaynak: TCMB - 55 / 8
Enflasyon neden olur?
TCMB, enflasyonun dört temel nedenini sayar. Talep enflasyonu, mal ve hizmet arzı toplam talebin artış hızına yetişemediğinde ortaya çıkar. Maliyet enflasyonu, petrol ve gıda gibi emtia fiyatlarının yükselmesi ya da doğal afetler nedeniyle üretim maliyetleri arttığında görülür. Para arzının artması da harcamaları artırarak fiyatlara baskı yapar. Son olarak, fiyatların artmaya devam edeceği beklentisi ücret talepleri yoluyla fiyatları yukarı iter.
Kaynak: TCMB - 66 / 8
Deflasyon, dezenflasyon, hiperenflasyon
Bu üç kelime sık karıştırılır. Deflasyon, fiyatlar genel seviyesindeki sürekli düşüştür; yani enflasyonun tersi. Dezenflasyon ise fiyatların düştüğü değil, fiyat artış hızının yavaşladığı süreçtir. Hiperenflasyon olağan dışı yüksek enflasyondur; uç durumlarda bir ülkenin para sistemini çökertebilir. TCMB kitapçığında hatırlatılan en çarpıcı örneklerden biri, 1923'te fiyatların bir ayda yüzde 2.500 arttığı Almanya'dır.
Kaynak: TCMB, Enflasyon ve Fiyat İstikrarı Kitapçığı - 77 / 8
Merkez Bankasının temel amacı: fiyat istikrarı
Türkiye'de Merkez Bankasının temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Fiyat istikrarı, fiyatların hiç değişmemesi demek değildir. Fiyatlar genel seviyesindeki uzun süren artış ya da düşüş eğiliminin önlenmesi anlamına gelir. Bu sayede Türk lirasının satın alma gücü ve bir para birimi olarak güvenilirliği korunur. Merkez Bankası Kanunu'na göre banka, bu amaçla çelişmemek kaydıyla hükûmetin büyüme ve istihdam politikalarını da destekler.
Kaynak: TCMB - 88 / 8
Faiz kararları fiyatlara nasıl ulaşır?
Merkez bankalarının para politikası kararlarının ekonomiye ve enflasyona etkisi, parasal aktarım mekanizması denen süreçle gerçekleşir. Kısa vadeli faiz oranlarını politika aracı olarak kullanan merkez bankalarının faiz kararları ekonomiyi büyük ölçüde etkiler. TCMB'ye göre bu etki beklentiler, faiz, varlık fiyatları ve döviz kuru kanallarıyla yayılır. Sonuçta toplam talep, ekonomik aktivite ve enflasyon bu süreçten etkilenir.
Kaynak: TCMB
