Bal arılarının şaşırtıcı dünyası
Kraliçesi, işçileri, dansları ve bal yapım sırlarıyla bir arı kovanının içine kısa bir yolculuğa çık.
- 11 / 8
Tek başına yaşayamayan bir böcek
Bal arıları son derece düzenli koloniler hâlinde yaşayan sosyal böceklerdir. Kovandaki her arının belirli bir görevi vardır ve tek bir bal arısı kendi başına büyüyemez, hayatta kalamaz. Bir kolonide üç farklı arı bulunur: kraliçe, işçi ve erkek arı. İnsanlar yüzlerce yıldır arı yetiştirse de bal arıları gerçekten evcilleşmiş değildir; en modern arılıktaki arılar bile ağaç kovuğunda yaşayan yabani akrabalarıyla aynı içgüdülerle davranır.
Kaynak: University of Kentucky Cooperative Extension - 22 / 8
Kraliçe: kovanın annesi
Kraliçe, kovandaki en uzun arıdır ama kanatları en kısa olanıdır. Kovandaki diğer bütün arıların annesidir ve en önemli görevi yumurta bırakmaktır. İyi beslenen ve yeterli alanı olan bir kraliçe günde 1.500'den fazla yumurta bırakabilir. Çiftleşme uçuşlarından sonra yerleşir ve kovandan yalnızca oğul vererek, yani koloninin bir bölümüyle birlikte yeni bir yuva kurmak için ayrılır.
Kaynak: University of Kentucky Cooperative Extension - 33 / 8
İşçi arıların yaşa göre değişen işleri
İşçi arıların görevleri yaşlandıkça değişir. Genç arılar kovan içinde çalışır: balmumu üretip petek örer, çatlakları propolisle kapatır, yazın kanat çırparak kovanı havalandırır, kışın ısı üretir, yavruları besler ve hücreleri temizler. Bazıları kovanın kapısında nöbet tutar. Daha yaşlı işçiler ise tarla arısı olur ve dışarıda nektar, polen ve su toplar. Yoğun sezonda bir işçi arı ortalama bir aydan kısa yaşar.
Kaynak: University of Kentucky Cooperative Extension - 44 / 8
Erkek arıların tek bir görevi var
Erkek arılar işçilerden iri ama kraliçeden kısadır ve başlarının üstünde birbirine değen kocaman gözleri vardır. İğneleri, polen sepetleri ve balmumu bezleri yoktur; ağızları nektar toplamaya yetmez. Kraliçe ve işçiler döllenmiş yumurtalardan gelişirken erkek arılar döllenmemiş yumurtalardan gelişir. Tek işlevleri kraliçeyi döllemektir ve bu sırada ölürler. Kış başlamadan önce de kovandan çıkarılırlar.
Kaynak: University of Kentucky Cooperative Extension - 55 / 8
Yol tarifi veren dans
1920'lerin sonunda Viyana doğumlu bilim insanı Karl von Frisch ilginç bir şey fark etti: bir çiçekte nektar bulan arılar özel bir düzende uçarak bir tür dans yapıyor ve bu dans, çevredeki diğer arılara nektarın yerini gösteriyordu. Hayvan davranışları üzerine yaptığı öncü çalışmalar nedeniyle von Frisch, 1973 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü Konrad Lorenz ve Nikolaas Tinbergen ile paylaştı.
Kaynak: NobelPrize.org - 66 / 8
Nektar bala nasıl dönüşür?
Bal yapımı, bir arının çiçekten nektar toplamasıyla başlar. Nektar kovana getirilir ve işleyici arılar onu petekteki altıgen balmumu hücrelerine aktarır. Bir hücreyi doldurmak için pek çok nektar yükü gerekir ve arılar her seferinde invertaz adlı bir enzim ekler. Nektar büyük ölçüde sakkaroz, yani sofra şekeri ile sudan oluşur. İnvertaz, sakkarozu daha basit iki şekere ayırır: glikoz ve fruktoz.
Kaynak: NC State University - 77 / 8
Kanat çırparak bal kurutmak
Nektarın yaklaşık yüzde 70'i sudur; bal ise tanımı gereği yüzde 18,6'dan az su içerir. Bu farkı kapatmak için arılar nektarı adeta kurutur. Yöntemlerinden biri kanat çırpmaktır: oluşan hava akımı peteğin çevresinde dolaşır ve suyun buharlaşmasına yardım eder. Olgunlaşan balda mikropların üremesi için yeterli su kalmaz. Son adımda arılar hücreyi hava geçirmeyen bir balmumu kapakla mühürler.
Kaynak: NC State University - 88 / 8
Tozlaşmanın görünmeyen kahramanları
Arılar yalnızca bal üretmez, çiçekten çiçeğe taşıdıkları polenle bitkilerin tozlaşmasını da sağlar. FAO'ya göre çiçekli bitki türlerinin yüzde 80'inden fazlası hayvanlar, çoğunlukla da böcekler tarafından tozlaştırılıyor ve bu tozlaşma dünya bitkisel üretiminin yüzde 35'ini etkiliyor. Bu yüzden arıları ve diğer tozlaştırıcıları korumak, sofrandaki meyve ve sebzeleri korumak anlamına da geliyor.
Kaynak: FAO
