Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), her yıl iklim zirvesi öncesinde yayımladığı Emisyon Açığı Raporu'nun 2026 sürümünü kamuoyuyla paylaştı. “The Point of Return” (Dönüş Noktası) başlıklı rapor, Paris Anlaşması'nın simgesi hâline gelen 1,5 derece sınırının aşılmadan korunması fırsatının kaçırıldığını açıkça kabul ediyor. Raporun yeni hedefi, ısınmanın zirvesini olabildiğince düşük tutmak ve yüzyılın sonuna kadar küresel sıcaklık artışını yeniden 1,5 derecenin altına indirmek. Anadolu Ajansı'nın 21 Ekim'de aktardığına göre ülkeler iklim taahhütlerini tam olarak yerine getirse bile dünya 2100'e kadar yaklaşık 2,6 derece ısınabilir.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? UNEP'in 2026 Emisyon Açığı Raporu yayımlandı; rapor 1,5 derecenin aşılmasının artık kaçınılmaz olduğunu ve emisyonların hızla düşürülmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
- Kim? Raporu Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) hazırladı; BM Genel Sekreteri ve UNEP İcra Direktörü Inger Andersen değerlendirmelerde bulundu.
- Nerede? Küresel ölçekte; rapor tüm ülkelerin ulusal iklim planlarını (NDC) ve mevcut politikalarını inceliyor.
- Ne zaman? BM'nin basın açıklaması ve AA'nın haberi 21 Ekim 2026 tarihli.
- Nasıl? Rapor, ülkelerin taahhütleri ile 1,5 derece hedefi için gereken emisyon azaltımı arasındaki farkı (emisyon açığını) senaryolarla hesaplıyor.
- Neden önemli? Mevcut taahhütler ve politikalar, ısınmayı sınırlamak için gereken azaltımın çok gerisinde kalıyor.
1,5 derece hedefi için “aşımsız” yol kapandı
BM Bölgesel Enformasyon Merkezi'nin (UNRIC) aktardığına göre raporda, “1,5 derecelik emisyon açığını ‘hiç ya da sınırlı’ aşımla kapatma fırsatının kaybedildiği” ifade ediliyor. Başka bir deyişle küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyi geçmesi artık yakın ve kaçınılmaz görülüyor. Raporun odağı bu nedenle değişti: Isınmayı 2 derecenin altında tutmak, ardından yüzyıl sonuna kadar yeniden 1,5 derecenin altına çekmek.
Rapordaki en düşük aşım senaryosunda sıcaklık artışının yüzyılın ortasında yaklaşık 1,7-1,8 dereceyle zirve yapması, 2100'de ise 1,5 derece ya da altına dönülmesi öngörülüyor. Bu bir tahmin değil, gerekli adımlar atılırsa izlenebilecek bir yol haritası.
Taahhütler yerine getirilse bile 2,6 derece
AA'nın haberine göre ülkelerin BM'ye sunduğu iklim planlarındaki taahhütlerin tamamı hayata geçirilse bile küresel sıcaklıklar 2100'e kadar sanayi öncesi döneme göre yaklaşık 2,6 derece artabilir. Ülkeler yeni taahhüt vermeden mevcut politikalarını sürdürürse bu artışın yaklaşık 2,8 dereceye ulaşacağı hesaplanıyor.
Raporda beklentilerin geçen yıla göre kötüleştiği belirtiliyor. Bunun nedenleri arasında ABD'nin Paris Anlaşması'ndan resmen çekilmesi ve geçmiş emisyon tahminlerinin revize edilmesi sayılıyor. AA'nın aktardığı verilere göre ABD'nin sera gazı emisyonları, artan elektrik talebi ve kömürle elektrik üretimindeki yükseliş nedeniyle 2025'te 133 milyon ton karbondioksit eşdeğeri arttı. Emisyonunu artıran 124 ülkenin toplam artışı 189 milyon ton olurken bu artışın yaklaşık yüzde 70'i ABD'den kaynaklandı. Raporun baş yazarı Anne Olhoff, ABD'deki politika değişikliğinin yüzyıl sonuna kadar küresel ısınmaya yaklaşık 0,1 derece ekleyebileceğini belirtti.
Gereken azaltım: 2035'e kadar yüzde 45
Rapora göre aşımı mümkün olduğunca sınırlı tutmak için küresel sera gazı emisyonlarının 2025 seviyesine kıyasla 2030'a kadar yüzde 18, 2035'e kadar yüzde 45 ve 2040'a kadar yüzde 69 azaltılması gerekiyor. Oysa ülkelerin mevcut ulusal katkı beyanları tam olarak uygulansa bile emisyonların 2030'a kadar yalnızca yüzde 5-8, 2035'e kadar ise yüzde 11-15 düşmesi bekleniyor.
BM Genel Sekreteri, gereken çabanın “2035'e kadar her yıl yaklaşık yüzde 6” azaltım anlamına geldiğini vurguladı ve “Emisyon açığı artık bir liderlik açığıdır” dedi.
Enerji dönüşümünde somut eşikler
Rapor, sektörel hedefleri de sayılarla ortaya koyuyor:
- Yenilenebilir enerji: Küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2035'e kadar 2025 seviyesinin üç katına çıkarılması gerekiyor.
- Fosil yakıtlar: Enerji arzındaki payların 2035'e kadar kömürde yüzde 55, petrolde yüzde 15, doğal gazda yüzde 5; 2040'a kadar ise sırasıyla en az yüzde 75, 30 ve 35 azaltılması öngörülüyor.
- Karbon giderimi: Yüzyıl sonuna kadar atmosferden yaklaşık 320 gigaton karbondioksitin uzaklaştırılması gerekiyor; bu miktar 2024 emisyonlarının yaklaşık sekiz katına denk geliyor.
Umut veren taraf: Güneş enerjisi beklentiyi aştı
Rapor tamamen karamsar değil. Paris Anlaşması'ndan bu yana yenilenebilir elektrik kapasitesinin beklenenden üç kat, güneş enerjisinin (fotovoltaik) ise yedi kat hızlı büyüdüğü belirtiliyor. UNEP İcra Direktörü Inger Andersen de yenilenebilir kapasitenin öngörülenden hızlı arttığına, kömür ve petrol arzının ise tahminlerden yavaş büyüdüğüne dikkat çekti. Rapor ayrıca yenilenebilir enerji yatırımları ve karbon vergisi gibi, emisyonları şimdiden düşürdüğü görülen 63 yapısal değişikliği sıralıyor ve bu politikaların ölçeklendirilmesinin dünyayı en düşük aşım senaryosuna taşıyabileceğini vurguluyor.
Emisyon Açığı Raporu neden önemli?
UNEP'in 2010'dan bu yana her yıl yayımladığı rapor, BM İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP) öncesinde hükümetlere yol gösteren temel bilimsel değerlendirmelerden biri olarak kabul ediliyor. Rapor, ülkelerin söz verdiği emisyon azaltımı ile bilimsel olarak gereken azaltım arasındaki farkı ölçüyor. Bu yılki sürüm, yaklaşan iklim zirvesindeki müzakerelerde 1,5 derece hedefinin nasıl yeniden tanımlanacağı tartışmasının merkezinde yer alacak gibi görünüyor.
Türkiye açısından da rapordaki enerji dönüşümü eşikleri dikkat çekici. Yenilenebilir kapasitenin üç katına çıkarılması ve kömürün enerji arzındaki payının hızla azaltılması gibi hedefler, enerji politikası ve sanayi planlamasında önümüzdeki yılların ana gündem maddeleri arasında olmaya aday.
Sık sorulan sorular
Emisyon Açığı Raporu nedir?
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) her yıl yayımladığı, ülkelerin iklim taahhütleri ile Paris Anlaşması hedefleri için gereken emisyon azaltımı arasındaki farkı ölçen bilimsel rapordur.
2026 raporunun başlığı ne?
Rapor “The Point of Return” (Dönüş Noktası) başlığını taşıyor.
Taahhütler yerine getirilirse dünya ne kadar ısınacak?
AA'nın aktardığına göre iklim taahhütlerinin tamamı hayata geçirilse bile küresel sıcaklıklar 2100'e kadar yaklaşık 2,6 derece artabilir; mevcut politikalarla bu rakam yaklaşık 2,8 derece.
1,5 derece hedefi tamamen mi bitti?
Rapora göre 1,5 derecenin aşılması kaçınılmaz; ancak hızlı azaltımla ısınmanın zirvesini sınırlayıp yüzyıl sonuna kadar yeniden 1,5 derecenin altına dönmek hâlâ mümkün görülüyor.
Emisyonların ne kadar azalması gerekiyor?
2025 seviyesine göre 2030'a kadar yüzde 18, 2035'e kadar yüzde 45 ve 2040'a kadar yüzde 69 azaltım gerekiyor.
Raporda olumlu bir gelişme var mı?
Evet. Paris Anlaşması'ndan bu yana yenilenebilir kapasite beklenenden üç kat, güneş enerjisi ise yedi kat hızlı büyüdü.
Kaynaklar
- Anadolu Ajansı: İklim taahhütleri yerine getirilse bile küresel sıcaklıklar 2100'e kadar 2,6 derece artabilir
- UNEP: New UNEP report lays out emission cuts needed for return to 1.5°C
- UNRIC: UNEP Emissions Gap Report 2026
- UNEP-CCC: Emissions Gap Reports
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (CC0 1.0).
