Evrendeki en şiddetli patlamaları yaklaşık 22 yıl boyunca izleyen NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi Dünya atmosferine girerek görevini tamamen sona erdirdi. NASA'nın açıklamasına göre Swift, 4 Kasım 2026 Çarşamba günü ABD Doğu saatiyle 07.39'da (Türkiye saatiyle 15.39) Endonezya'nın Kuzey Sumatra bölgesi üzerinde atmosfere girdi. Atmosfere giriş, ABD Uzay Kuvvetleri tarafından doğrulandı.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? NASA'nın gama ışını patlamalarını incelemek için tasarlanan Swift Gözlemevi atmosfere girdi.
- Kim? NASA; atmosfere giriş ABD Uzay Kuvvetleri tarafından doğrulandı.
- Nerede? Endonezya'nın Kuzey Sumatra bölgesi üzerinde, yaklaşık 3,4 derece kuzey enlemi ve 98,6 derece doğu boylamında.
- Ne zaman? 4 Kasım 2026, Türkiye saatiyle 15.39.
- Nasıl? Son yıllardaki yoğun Güneş etkinliği üst atmosferi genişletip sürtünmeyi artırınca uydunun yörüngesi planlanandan hızlı alçaldı; yörüngeyi yükseltme girişimi de başarısız oldu.
- Neden önemli? Swift, 2004'ten bu yana binlerce kozmik patlamayı kaydeden, gökbilimin en verimli gözlemevlerinden biriydi.
İki yıl için tasarlandı, 22 yıl çalıştı
Swift, 20 Kasım 2004'te fırlatılmıştı. NASA'ya göre gözlemevi başlangıçta yalnızca iki yıllık bir ana görev için tasarlanmıştı; ancak yirmi yılı aşkın süre bilimsel gözlem yapmayı sürdürdü. Üç teleskop taşıyan Swift'in temel amacı, evrendeki en güçlü patlamalar olan gama ışını patlamalarını yakalamak ve bunların izlerini farklı dalga boylarında hızla takip etmekti. Gözlemevi zamanla süpermasif kara deliklerin beslediği aktif galaksiler, yıldızlardaki X ışını parlamaları, süpernovalar ile Güneş Sistemi'ndeki kuyruklu yıldız ve asteroitler gibi pek çok alanda veri topladı.
Associated Press'in aktardığı bilançoya göre Swift, görev süresi boyunca 2 binden fazla gama ışını patlaması ve 1.400 yıldız patlaması kaydetti. Gözlemevinin adı, görevin ilk baş araştırmacısı olan ve 2017'de hayatını kaybeden NASA gökbilimcisi Neil Gehrels'in anısına sonradan değiştirilmişti.
Güneş etkinliği yörüngeyi hızla alçalttı
Swift'in planlanandan erken düşmesinin nedeni, Güneş'in son yıllardaki yoğun etkinliği oldu. Güneş etkinliği arttığında Dünya'nın üst atmosferi ısınarak genişliyor ve alçak yörüngedeki uydular daha fazla sürtünmeyle karşılaşıyor. NASA'nın 23 Ekim'deki açıklamasına göre Swift, 20 Ekim'de yaklaşık 275 kilometre (171 mil) irtifaya kadar alçaldı ve artan sürtünmeyi dengeleyemeyerek güvenli moda geçti. Penn State Üniversitesi'ndeki operasyon ekibi bunun ardından görevi fiilen sona erdiren komutu gönderdi.
Kurtarma görevi neden başarısız oldu?
NASA, Swift'in yörüngesini yükseltmek için Swift Boost adlı, yüksek riskli ve hızlı hazırlanan bir hizmet görevi planlamıştı. Bu kapsamda Katalyst Space Technologies şirketinin geliştirdiği Link adlı robotik araç temmuz ayında fırlatıldı. Ancak Anadolu Ajansının aktardığına göre Link, itki sistemi ve yönelimini kontrol eden reaksiyon tekerlerindeki sorunlar nedeniyle görevini tamamlayamadı. AP'nin haberine göre araç gözlemevine 12 ila 15 kilometreden daha fazla yaklaşamadı. NASA'ya göre görev, ağustosta yörünge yükseltme denemesi yapılmadan sona erdi.
Swift'in bilim ekibi ise kalan süreyi değerlendirmeye çalıştı. Gözlemler ağustos sonunda yeniden başlatıldı ve eylül ayında üçüncü bilimsel alet de tekrar çalıştırıldı. NASA'ya göre gözlemevi bu son dönemde yıldız patlaması kalıntıları, uzak galaksilerdeki aktif süpermasif kara delikler ve kuyruklu yıldızlar dahil yüzlerce hedefi gözlemledi.
Enkaz tehlike oluşturdu mu?
Yaklaşık 1,5 ton ağırlığındaki gözlemevinin büyük bölümünün atmosfere giriş sırasında yanması bekleniyordu. NASA yetkilileri, olası enkaz parçalarının zarar verme ihtimalinin çok düşük olduğunu belirtmişti. AP'ye göre görevin baş bilim insanı Brad Cenko, tungstenden yapılmış bazı parçaların ve ayna bileşenlerinin atmosfere girişten sağ çıkabileceğini ifade etmişti. Uydunun ne kadarının yandığına ilişkin bir açıklama henüz yapılmadı ve atmosfere giriş noktasına dair bir hasar bildirimi aktarılmadı.
Kontrol ekibini yöneten Penn State gökbilimcisi John Nousek, AP'ye yaptığı açıklamada “Swift fırlatılmadan önce bile bu günün geleceğini biliyorduk” demişti. Nousek, Swift'in başarılarından çıkarılan derslerin yeni nesil uzay görevlerine uygulanmasını umduklarını da belirtmişti.
Sık sorulan sorular
Swift Gözlemevi ne zaman düştü?
NASA'ya göre Swift, 4 Kasım 2026'da Türkiye saatiyle 15.39'da atmosfere girdi.
Swift nereye düştü?
ABD Uzay Kuvvetlerinin doğruladığı bilgiye göre atmosfere giriş, Endonezya'nın Kuzey Sumatra bölgesi üzerinde gerçekleşti.
Swift neden erken düştü?
Son yıllardaki yoğun Güneş etkinliği üst atmosferdeki sürtünmeyi artırdı ve uydunun yörüngesi planlanandan hızlı alçaldı; yörüngeyi yükseltme görevi de başarısız oldu.
Swift ne keşfetti?
AP'nin aktardığına göre Swift 2 binden fazla gama ışını patlaması ve 1.400 yıldız patlaması kaydetti; kara delikler, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler hakkında da veri topladı.
Kaynaklar
- NASA Science: NASA's Swift Observatory Re-Entered Atmosphere (4 Kasım 2026 güncellemesi)
- NASA Science: NASA's Swift Mission Ends Ahead of Re-Entry (23 Ekim 2026)
- Anadolu Ajansı: NASA'nın Swift Gözlemevi Dünya'ya düşüyor (4 Kasım 2026)
- AP / WJLA: NASA telescope is on the verge of plunging back to Earth after failed rescue mission (31 Ekim 2026)
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (Kamu malı (NASA)).
