Iğdır'da uydu vericisi takılarak izlenen 210 gramlık bir delice doğan, bir yıl içinde 36 bin 700 kilometre yol kat etti. Anadolu Ajansının 5 Kasım 2026'da aktardığı bilgilere göre küçük yırtıcı, Asya'dan Afrika'nın ortasına uzanan yolculuğunda 16 ülkenin üzerinden geçti, Kızıldeniz'i yaklaşık 20 kez aştı ve şu anda kışı geçirmek üzere Sudan'da bulunuyor.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? Iğdır'da uydu vericisiyle izlenen 210 gramlık delice doğan, bir yılda 36 bin 700 kilometre göç etti ve 16 ülkeden geçti.
- Kim? Çalışmayı KuzeyDoğa Derneği, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün izniyle Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi'nde yürütüyor.
- Nerede? Kuş, Iğdır'ın Tuzluca ilçesine bağlı Yukarı Çıyrıklı köyündeki Aras Nehri yatağında yakalanıp işaretlendi; şu anda Sudan'ın El Gadarif bölgesinde.
- Ne zaman? Verici Eylül 2025'te takıldı; kuş 17 Ekim 2025'te güneye göçe başladı, 9 Mayıs 2026'da geri döndü ve 17 Ekim 2026'da yeniden yola çıktı.
- Nasıl? Kanadına takılan 6 gramlık uydu vericisiyle konumu düzenli olarak izlendi.
- Neden önemli? Göç yollarının ve dinlenme alanlarının belirlenmesi, sınır aşan türlerin korunması için temel bilgi sağlıyor.
Aras'taki ağlardan Afrika'nın ortasına
Hikâye, Eylül 2025'te Iğdır'ın Tuzluca ilçesindeki Aras Nehri yatağında başladı. Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi'nin bilimsel amaçla kurduğu ağlara takılan delice doğanın (Falco subbuteo) ağırlığı 210 gram olarak ölçüldü. Ekip, kuşun kanadına 6 gramlık bir uydu vericisi yerleştirdi, ardından halkalayarak doğaya bıraktı. Vericinin ağırlığı, kuşun vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 3'üne karşılık geliyor.
Merkezin İstasyon Sorumlusu Gül Tutar'ın AA'ya aktardığına göre doğan, işaretlendikten sonra yaklaşık bir ay Aras çevresinde kaldı. Havaların soğumasıyla birlikte 17 Ekim 2025'te güneye doğru göçe başladı. Tutar, kuşun izlediği rotayı “Güneye doğru göç eden kuş, 2026 ocak ayında Tanzanya'nın Iringa bölgesine ulaştı” sözleriyle özetledi.
16 ülke, yaklaşık 20 Kızıldeniz geçişi
Uydu verileri, küçük yırtıcının bir yıl içinde şu ülkelerin üzerinden geçtiğini gösteriyor: Türkiye, Ermenistan, Irak, Suriye, Ürdün, Mısır, Suudi Arabistan, Sudan, Eritre, Güney Sudan, Etiyopya, Uganda, Ruanda, Burundi, Kenya ve Tanzanya. Doğan bu süreçte Kızıldeniz'i yaklaşık 20 kez geçti. Kaydedilen en yüksek uçuşunu ise 2 bin 845 metre ile Şırnak-Siirt sınırında gerçekleştirdi.
Toplam 36 bin 700 kilometrelik mesafe, Dünya'nın ekvator çevresinin (yaklaşık 40 bin kilometre) önemli bir bölümüne denk geliyor. Bu yolun yalnızca 210 gram ağırlığındaki bir kuş tarafından tek bir yılda katedilmesi, uzun mesafeli göçün ne kadar zorlu bir yolculuk olduğunu da ortaya koyuyor.
Kış Afrika'da, yaz Aras'ta
Kışı Afrika'da geçiren doğan, 9 Mayıs 2026'da yeniden Aras'a döndü ve yaz aylarını burada geçirdi. Bu dönüş, kuşun bir yıl önce yakalandığı bölgeyi üreme ve yaz dönemi için yeniden tercih ettiğini gösteriyor. Ardından 17 Ekim 2026'da, yani tam bir yıl sonra aynı tarihte yeniden göçe başladı. AA'nın aktardığına göre kuş şu anda Sudan'ın El Gadarif bölgesinde bulunuyor ve güneye doğru yolculuğunu sürdürmesi bekleniyor.
Delice doğan nasıl bir kuş?
Delice doğan, Avrupa ve Asya'nın geniş bir bölümünde üreyen, kışı ise Sahra'nın güneyindeki Afrika'da geçiren küçük bir doğan türü. Uzun ve sivri kanatlarıyla hızlı ve çevik uçuşlarıyla tanınıyor; böcekleri ve küçük kuşları havada yakalayabiliyor. Türkiye, bu türün hem üreme alanları hem de göç yolları açısından önemli bir konumda bulunuyor.
Uydu takibi neden önemli?
Uydu vericileri, kuşların hangi güzergâhları kullandığını, nerelerde mola verdiğini ve kışı hangi bölgelerde geçirdiğini kesintisiz biçimde ortaya koyuyor. Bir türün yalnızca üreme alanını korumak, göç yolundaki dinlenme noktaları ve kışlama alanları tehdit altındaysa yeterli olmayabiliyor. Bu nedenle tek bir bireyden elde edilen veriler bile, ülkeleri aşan koruma çalışmaları için değerli bilgiler sunuyor.
Iğdır'daki Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi, KuzeyDoğa Derneği tarafından Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün izniyle yürütülen çalışmalar kapsamında kuşları halkalıyor ve bazı bireyleri uydu vericileriyle izliyor. Aras Nehri yatağı, Doğu Anadolu'nun göç yolu üzerindeki önemli sulak alanlarından biri olarak biliniyor.
Bundan sonra ne olacak?
Araştırmacılar, kuşun Sudan'dan sonra hangi bölgeye ilerleyeceğini ve kışı bu yıl da Doğu Afrika'da geçirip geçirmeyeceğini uydu verileriyle izlemeyi sürdürecek. Vericinin çalışmaya devam etmesi hâlinde, aynı bireyin birden fazla göç döngüsüne ait verileri karşılaştırılabilecek.
Sık sorulan sorular
Delice doğan bir yılda ne kadar yol kat etti?
AA'nın aktardığına göre Iğdır'da izlenen 210 gramlık delice doğan bir yılda 36 bin 700 kilometre yol kat etti.
Kuş hangi ülkelerden geçti?
Türkiye, Ermenistan, Irak, Suriye, Ürdün, Mısır, Suudi Arabistan, Sudan, Eritre, Güney Sudan, Etiyopya, Uganda, Ruanda, Burundi, Kenya ve Tanzanya olmak üzere 16 ülkeden geçti.
Kuşa nasıl bir verici takıldı?
Kuşun kanadına 6 gramlık bir uydu vericisi takıldı, ardından halkalanarak doğaya bırakıldı.
Delice doğan şu anda nerede?
Kuş, 17 Ekim 2026'da yeniden göçe başladı ve şu anda Sudan'ın El Gadarif bölgesinde bulunuyor.
Çalışmayı kim yürütüyor?
Çalışma, KuzeyDoğa Derneği tarafından Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün izniyle Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi'nde yürütülüyor.
Kaynaklar
- Anadolu Ajansı: “210 gramlık delice doğan”ın 1 yılda 36 bin 700 kilometrelik göç yolculuğu (5 Kasım 2026)
- Anadolu Ajansı: İnfografik, 210 gramlık delice doğanın göç yolculuğu
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (Kamu malı (PD-old)).
