Türkiye'de gümrük işlemleri 2027'de dijital dönüşümün yeni bir aşamasına geçiyor. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan hedeflere göre dış ticarette blokzincir ve optik karakter tanıma (OCR) teknolojileri kullanılarak kâğıtsız gümrük uygulamaları yaygınlaştırılacak, beyanname kontrollerinde ise yapay zekâ destekli bir sistem devreye alınacak. Anadolu Ajansının 3 Kasım 2026'da programdan derlediği bilgilere göre transit belgelerinden e-ihracata, temassız muayene sistemlerinden düşük değerli gönderilere kadar pek çok başlıkta yeni adımlar planlanıyor.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, gümrük işlemlerinde blokzincir, optik karakter tanıma ve yapay zekâ kullanımının yaygınlaştırılmasını öngörüyor.
- Kim? Program hedefleri Ticaret Bakanlığının yürüttüğü gümrük hizmetlerini kapsıyor; dış ticaret yapan firmalar, ihracatçılar ve e-ticaret gönderileri doğrudan etkileniyor.
- Nerede? Türkiye genelindeki gümrük kapıları ve gümrük idareleri.
- Ne zaman? Adımların 2027 yılı içinde atılması planlanıyor; ayrıntılar 3 Kasım 2026'da kamuoyuna yansıdı.
- Nasıl? Kâğıtsız ithalat ve ihracat altyapısı, elektronik transit belgeleri, yapay zekâ destekli beyanname kontrolü ve temassız muayene sistemleriyle.
- Neden önemli? Hedef; güvenli ticaret, daha kısa işlem süreleri ve kaçakçılıkla daha etkin mücadele.
Kâğıtsız gümrükte blokzincir ve OCR dönemi
Programda, Türkiye'nin ihracatı artırmak, toplumu ve çevreyi korumak ve kaçakçılıkla mücadele etmek amacıyla uluslararası standartlarla uyumlu gümrük politikaları uyguladığı vurgulanıyor. Bu çerçevede gümrük kapılarının modernizasyonu sürüyor. 2027 için öne çıkan hedeflerden ilki, dış ticarette blokzincir ve optik karakter tanıma teknolojilerinden yararlanılarak kâğıtsız gümrük uygulamalarının genişletilmesi. Kâğıtsız ithalata yönelik teknik çalışmaların devam ettiği de programda yer alıyor.
Blokzincir, birden fazla tarafın aynı kayıt üzerinde değiştirilemez biçimde işlem yapmasına imkân veren dağıtık bir kayıt teknolojisi. Gümrük gibi ihracatçı, ithalatçı, taşıyıcı, banka ve kamu kurumlarının aynı belge zinciri üzerinde buluştuğu süreçlerde, belgenin kim tarafından ve ne zaman oluşturulduğunun doğrulanabilmesi açısından önem taşıyor. Optik karakter tanıma ise taranmış ya da fotoğrafı çekilmiş belgelerdeki yazıları makinenin okuyabileceği veriye dönüştürüyor. Bu iki teknoloji birlikte kullanıldığında kâğıt üzerindeki bilgilerin elle yeniden girilmesi ihtiyacının azalması ve hata payının düşmesi amaçlanıyor.
Beyanname kontrolünde yapay zekâ
Programın dikkat çeken bir diğer başlığı, beyanname kontrollerinin etkinliğini artıracak yapay zekâ destekli bir sistem geliştirilmesi. Bu sistemle tarife, kıymet ve vergilendirme kararlarında doğruluk oranının yükseltilmesi hedefleniyor. Gümrükte bir eşyanın hangi tarife pozisyonunda sınıflandırıldığı ve beyan edilen kıymetin doğru olup olmadığı, ödenecek vergileri doğrudan belirliyor. Bu nedenle sınıflandırma ve kıymet kontrolünde yapılacak iyileştirmeler hem kamu geliri hem de dürüst beyanda bulunan firmalar açısından önemli görülüyor.
Transit belgeleri tamamen elektronik olacak
Programa göre transit izinleri için ibraz edilen tüm belgeler elektronik ortama taşınacak ve bu süreçte kâğıt belge kullanımına son verilecek. Transit rejimi, eşyanın bir ülkenin topraklarından vergileri ödenmeden geçerek başka bir varış noktasına taşınmasını kapsıyor. Belgelerin tamamen elektronik hale gelmesi, sınır kapılarında bekleme sürelerinin kısalmasına katkı sağlayabilecek adımlardan biri olarak öne çıkıyor.
Düşük değerli gönderiler ve e-ihracat
E-ticaretin büyümesiyle birlikte gümrüklerin gündemine giren düşük değerli gönderiler için de yeni bir yaklaşım benimseniyor. Programda, diğer ülkelerin bu gönderilere yönelik gümrük uygulamalarının takip edileceği ve basitleştirilmiş gümrük beyannamesine ilişkin düzenlemelerin buna göre uyumlaştırılacağı belirtiliyor. Yurt dışına yapılacak gönderilerle ilgili bilgilendirmenin Ticaret Bakanlığının internet sitesi üzerinden yapılması da planlanıyor.
E-ihracat tarafında ise uluslararası yükümlülüklerle uyumlu olarak süreçleri hızlandıracak düzenlemeler yapılacak. Sınır Ötesi E-Ticaret Gümrük Mevzuatı ile basitleştirilmiş beyan kuralları güncellenecek. Ayrıca komşu ve yakın ülkelerle “Gümrük e-Ticaret Altyapı ve Mevzuat Tecrübe Paylaşımı Programı” başlatılacak.
Gençlere yönelik dijital gümrük yarışması
Programda yer alan ilginç başlıklardan biri de “Gümrüğün Dijital Elçileri: Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi ile Sınırları Aşan Dijital Gümrük Yarışması”. Yarışmadan elde edilecek geri bildirimlerin yazılım, beyanname formu ve ikincil mevzuat iyileştirmelerinde kullanılması öngörülüyor. Böylece sistemi kullanacak kişilerin deneyimlerinin doğrudan tasarım sürecine yansıtılması amaçlanıyor.
BİLGE ve MİLTAR: temassız muayene genişliyor
İhracatta yürütülen blokzincir çalışmalarının, gümrük işlemlerinin yürütüldüğü BİLGE (Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri) sistemine de taşınması planlanıyor. MİLTAR (Milli Tarama Sistemleri Projesi) kapsamında ise gümrük kapılarında temassız muayene teknolojilerinin kullanımı genişletilecek. Eşya, araç ve yolcu kontrolleri için ileri teknoloji sistemlerin devreye alınacağı belirtiliyor. Programda gümrük hizmetlerinin “yeşil ve dijital dönüşüme uygun bir yapıya kavuşturulacağı” ifadesi de yer alıyor.
Ne değişecek, ne belirsiz?
Yıllık program, hedefleri ve politika yönünü ortaya koyuyor; uygulamaya ilişkin ayrıntılı takvim ve teknik düzenlemeler ise ikincil mevzuatla netleşecek. Anadolu Ajansının aktardığı bilgilerde bu adımlar için ayrı bir bütçe rakamı ya da “gelecek yıl” ifadesinin ötesinde kesin tarih yer almıyor. Dış ticaret yapan firmaların, Ticaret Bakanlığının yapacağı duyuruları ve mevzuat değişikliklerini takip etmesi önem taşıyor.
Sık sorulan sorular
Kâğıtsız gümrük ne zaman yaygınlaşacak?
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'na göre kâğıtsız gümrük uygulamalarının 2027'de blokzincir ve optik karakter tanıma teknolojileriyle yaygınlaştırılması hedefleniyor; kesin uygulama takvimi ikincil düzenlemelerle belli olacak.
Yapay zekâ gümrükte ne işe yarayacak?
Geliştirilecek yapay zekâ destekli sistem, beyanname kontrollerinde tarife, kıymet ve vergilendirme kararlarının doğruluğunu artırmak için kullanılacak.
Transit işlemlerinde kâğıt belge kalkacak mı?
Programa göre transit izinleri için ibraz edilen tüm belgeler elektronik ortama taşınacak ve kâğıt belge ihtiyacı ortadan kalkacak.
MİLTAR nedir?
Milli Tarama Sistemleri Projesi'nin kısaltması; gümrük kapılarında eşya, araç ve yolcuların temassız muayenesine yönelik teknolojileri kapsıyor.
Kaynaklar
- Anadolu Ajansı: Gümrük işlemlerinde blokzincir ve optik karakter tanıma teknolojileri yaygınlaştırılacak (3 Kasım 2026)
- T.C. Ticaret Bakanlığı
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (CC0 1.0).
