Antarktika'daki Brunt Buz Sahanlığı'ndan 2023 yılında kopan ve yaklaşık Büyük Londra büyüklüğündeki A-81 buzdağı, binlerce kilometrelik yolculuğunun ardından Güney Atlantik'teki Güney Georgia Adası'nın açıklarına ulaştı. NASA Dünya Gözlemevi'nin (NASA Earth Observatory) 27 Ekim 2026'da yayımladığı uydu görüntüsü, yaklaşık 1.550 kilometrekarelik buz kütlesini adanın güneybatısında gösteriyor. Uzmanlar, buzdağının son günlerde belirgin biçimde yavaşladığına dikkat çekiyor.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? A-81 buzdağı, Güney Georgia Adası'nın güneybatısına ulaştı ve adanın su altı şelfinin kenarında yavaşladı.
- Kim? Görüntüyü NASA Dünya Gözlemevi yayımladı; buzdağının hareketini Avustralya Meteoroloji Bürosu'ndan Jan Lieser ve Maryland Üniversitesi'nden emekli bilim insanı Christopher Shuman izledi.
- Nerede? Güney Atlantik Okyanusu, Güney Georgia Adası'nın güneybatısı (yaklaşık 54,8° güney, 38,4° batı).
- Ne zaman? Uydu görüntüsü 20 Ekim 2026'da çekildi, 27 Ekim 2026'da yayımlandı.
- Nasıl? NASA'nın Terra uydusundaki MODIS cihazı buzdağını görüntüledi.
- Neden önemli? Daha önce A-23A da aynı şelfe oturmuş ve sonra parçalanmıştı; dev buzdağlarının bu bölgedeki davranışı yakından izleniyor.
Uydu görüntüsü ne gösteriyor?
NASA'nın Terra uydusundaki MODIS (Orta Çözünürlüklü Görüntüleme Spektroradyometresi) cihazı, 20 Ekim 2026'da A-81'i Güney Georgia'nın güneybatısında, yaklaşık 54,8 derece güney enlemi ve 38,4 derece batı boylamında görüntüledi. Buzdağı bu noktaya, koptuğu Brunt Buz Sahanlığı'nın yaklaşık 2.300 kilometre kuzey-kuzeybatısına sürüklenerek geldi.
NASA Dünya Gözlemevi'nin aktardığına göre Avustralya Meteoroloji Bürosu'ndan Jan Lieser ve Maryland Üniversitesi'nden emekli bilim insanı Christopher Shuman, buzdağının 20 Ekim'den önceki günlerde gözle görülür biçimde yavaşladığını fark etti. Gözlemevi, A-81'in adanın su altı şelfinin kenarına sürtünerek ilerliyor gibi göründüğünü belirtiyor.
A-81 nereden geldi?
İngiliz Antarktika Araştırmaları (British Antarctic Survey, BAS) 23 Ocak 2023'te yaptığı açıklamada, yaklaşık 1.550 kilometrekarelik buzdağının 22 Ocak 2023 Pazar günü, UTC ile 19.00-20.00 arasında, bir kabarma gelgiti sırasında yaklaşık 150 metre kalınlıktaki Brunt Buz Sahanlığı'ndan koptuğunu duyurmuştu.
Kopma, “Chasm-1” adı verilen çatlağın sahanlığı tamamen kesmesiyle gerçekleşti. NASA'ya göre bu çatlak yaklaşık 35 yıl boyunca görece durağan kaldı ve 2012 civarında yeniden büyümeye başladı. BAS, çatlağın genişlemesi üzerine 2016'da Halley Araştırma İstasyonu'nu Chasm-1'in 23 kilometre içerisine taşımıştı. İstasyonun sekiz modülü 2016-17 yaz sezonunda birbirinden ayrılarak traktörlerle daha güvenli bir noktaya çekilmişti.
BAS'tan Profesör Dominic Hodgson o dönem yaptığı açıklamada, “Bu buzdağı kopması bekleniyordu ve Brunt Buz Sahanlığı'nın doğal davranışının bir parçası” demiş, olayın iklim değişikliğiyle bağlantılı olmadığını vurgulamıştı.
Aynı şelfe daha önce A-23A takılmıştı
NASA Dünya Gözlemevi, A-23A buzdağının 2025'te aynı şelfe oturduğunu ve daha sonra parçalandığını hatırlatıyor. A-81'in şelfin kenarında yavaşlaması, benzer bir sürecin başlayıp başlamayacağı sorusunu gündeme getiriyor. Ancak gözlemevi, buzdağının karaya oturduğuna dair kesin bir tespit yapmıyor; yalnızca şelf kenarında yavaşladığını aktarıyor.
Gemiler için risk
WION'un 21 Ekim'de Copernicus Sentinel uydu görüntülerine dayanarak aktardığı habere göre A-81, Amery Buz Sahanlığı'ndan Ekim 2022'de kopan ve yaklaşık 106 kilometrekare büyüklüğündeki D32 buzdağıyla birlikte Scotia Denizi'nde Güney Georgia'ya doğru ilerliyordu. Habere göre büyük buzdağları uydu ile izlenebildiği için gemiler tarafından kolayca kaçınılabiliyor; asıl tehlikeyi, radarda görülmesi daha zor olan küçük parçalar oluşturuyor. Bölgede trafik sınırlı; gemilerin çoğu daha kuzeydeki Güney Atlantik geçiş rotalarını kullanıyor.
Önümüzdeki haftalarda A-81'in şelfi aşıp aşmayacağı, adanın etrafından dolaşıp dolaşmayacağı ya da parçalanıp parçalanmayacağı uydu verileriyle izlenmeye devam edecek.
Sık sorulan sorular
A-81 buzdağı ne kadar büyük?
NASA'ya göre yaklaşık 1.550 kilometrekare büyüklüğünde. BAS, bu büyüklüğü Büyük Londra'ya benzetmişti.
A-81 ne zaman koptu?
BAS'a göre 22 Ocak 2023'te, UTC ile 19.00-20.00 arasında Brunt Buz Sahanlığı'ndan koptu.
A-81 şu anda nerede?
20 Ekim 2026 tarihli uydu görüntüsünde Güney Georgia Adası'nın güneybatısında, adanın su altı şelfinin kenarında görülüyor.
Kopma iklim değişikliğinden mi kaynaklandı?
BAS'tan Prof. Dominic Hodgson, kopmanın beklendiğini, sahanlığın doğal davranışının bir parçası olduğunu ve iklim değişikliğiyle bağlantılı olmadığını açıklamıştı.
Buzdağları gemiler için tehlikeli mi?
Büyük buzdağları uydu ile izlenebildiği için kaçınılabiliyor; radarda zor görülen küçük parçalar daha büyük risk oluşturuyor.
Kaynaklar
- NASA Earth Observatory: A-81 Reaches South Georgia (27 Ekim 2026)
- British Antarctic Survey: Brunt Ice Shelf in Antarctica calves giant iceberg (23 Ocak 2023)
- WION: Two icebergs from Antarctica on collision course with British island (21 Ekim 2026)
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (Kamu malı (NASA)).
