Türkiye'de araştırma ve geliştirmeye (AR-GE) ayrılan kaynak 2025'te yeni bir zirveye çıktı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı “2025 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” sonuçlarını aktaran Anadolu Ajansı'nın (AA) 30 Ekim 2026 tarihli haberine göre, gayri safi yurt içi AR-GE harcaması bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı. AR-GE harcamasının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da 2024'teki yüzde 1,46 seviyesinden 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi. Aynı yıl tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden yaklaşık 318 bin kişi AR-GE personeli olarak çalıştı.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? TÜİK, 2025 yılına ait AR-GE harcaması, AR-GE personeli ve finansman kaynaklarına ilişkin araştırma sonuçlarını açıkladı. Toplam harcama 980 milyar 428 milyon liraya, GSYH içindeki pay yüzde 1,5'e çıktı.
- Kim? Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK); verileri Anadolu Ajansı duyurdu. Araştırma şirketleri, yükseköğretim kurumlarını, genel devleti ve kâr amacı olmayan kuruluşları kapsıyor.
- Nerede? Türkiye geneli; bölgesel kırılımda İstanbul, Ankara ve Kocaeli-Sakarya-Düzce-Bolu-Yalova bölgesi öne çıkıyor.
- Ne zaman? Veriler 2025 yılını kapsıyor; sonuçlar 30 Ekim 2026'da kamuoyuyla paylaşıldı.
- Nasıl? TÜİK'in yıllık “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” ile; tutarlar harcama, personel ve finansman kaynağı ayrımında hesaplandı.
- Neden önemli? AR-GE harcamasının ekonomideki payı, bir ülkenin teknoloji üretme kapasitesini ve yenilikçilik düzeyini izlemek için kullanılan temel göstergelerden biri.
Harcama bir yılda yaklaşık yüzde 50 arttı
AA'nın aktardığı rakamlardan hareketle 2024 yılındaki toplam AR-GE harcamasının yaklaşık 651,8 milyar lira olduğu hesaplanıyor. Buna göre 2025'teki 328,6 milyar liralık artış, nominal olarak yaklaşık yüzde 50'lik bir büyümeye karşılık geliyor. Tutarlar lira cinsinden olduğu için bu artışın bir bölümü fiyat artışlarını da yansıtıyor. Bu nedenle AR-GE'deki gerçek ilerlemeyi okumak için en sık başvurulan ölçüt, harcamanın ekonominin büyüklüğüne oranı. Bu oran 2024'te yüzde 1,46 iken 2025'te yüzde 1,5'e çıktı; yani AR-GE harcaması ekonominin genelinden biraz daha hızlı büyüdü.
Harcamanın kalemlere göre dağılımında personel giderleri yüzde 58,8 ile ilk sırada yer aldı. Başka bir ifadeyle AR-GE'ye ayrılan her 100 liranın yaklaşık 59 lirası araştırmacı ve destek personeline gitti.
AR-GE'yi en çok şirketler yapıyor
Sektörlere göre bakıldığında AR-GE harcamasının yüzde 65'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından gerçekleştirildi. Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer alırken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 oldu. Şirketlerin 2025'teki AR-GE harcaması 637 milyar 252 milyon lira olarak hesaplandı; bu tutarın yüzde 54,9'u AR-GE merkezlerinde yapıldı. AR-GE merkezlerindeki harcamanın yüzde 89,5'ini ise 250 ve üzeri çalışanı olan büyük girişimler üstlendi.
Uzun vadeli tablo da dikkat çekici. Şirketlerin AR-GE harcaması 2015'te 11,2 milyar lira düzeyindeyken 2025'te 637,3 milyar liraya ulaştı. Aynı dönemde dolaylı AR-GE teşviklerinin, yani vergi indirimleri ve benzeri desteklerin şirket AR-GE harcaması içindeki payı yüzde 14,8'den yüzde 26,5'e yükseldi.
Finansmanın yarısından fazlası şirketlerden
AR-GE'yi kimin yaptığı ile parasını kimin ödediği farklı sorular. TÜİK verilerine göre 2025'te AR-GE harcamalarının yüzde 52,5'i şirketler tarafından finanse edildi. Genel devlet yüzde 31,1'ini, yükseköğretim kurumları yüzde 14,1'ini, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3'ünü karşıladı; diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01'de kaldı. Şirketlerin harcamadaki payı (yüzde 65) ile finansmandaki payı (yüzde 52,5) arasındaki fark, şirket AR-GE'sinin bir bölümünün kamu destekleriyle yürütüldüğüne işaret ediyor.
318 bin AR-GE personeli, üçte biri kadın
TZE cinsinden 2025'te toplam 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak çalıştı. Bu personelin yüzde 67,9'u şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yer aldı. Kadın AR-GE personeli sayısı 108 bin 453 ile toplamın yüzde 34,1'ini oluşturdu. Kadınların payı yükseköğretimde yüzde 48,1 ile neredeyse yarıya ulaşırken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu.
Öğrenim durumuna göre kişi sayısıyla bakıldığında AR-GE personelinin yüzde 40,6'sı lisans, yüzde 31'i doktora veya eş değeri, yüzde 19,4'ü yüksek lisans, yüzde 4,9'u meslek yüksekokulu, yüzde 4,1'i lise ve altı eğitim düzeyine sahip. TZE cinsinden hesaplandığında lisans mezunlarının payı yüzde 49,6'ya çıkarken doktoralıların payı yüzde 21,4'e iniyor. Tam zaman eş değeri, kısmi zamanlı çalışanları AR-GE'ye ayırdıkları süre oranında saydığı için iki yöntem arasında bu tür farklar oluşabiliyor.
İstanbul ve Ankara toplamın yüzde 60'ından fazlasını yapıyor
Bölgesel dağılımda AR-GE harcamasının yüzde 31,8'i İstanbul'da (TR10), yüzde 30'u Ankara'da (TR51) gerçekleşti. Üçüncü sırada yüzde 9,5 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan TR42 bölgesi yer aldı. AR-GE personelinin de yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü TR42 bölgesinde istihdam edildi. Bu tablo, AR-GE faaliyetlerinin büyük ölçüde sanayi ve üniversite yoğunluğu yüksek birkaç bölgede toplandığını gösteriyor.
İmalatta yüksek teknolojinin payı yüzde 47,7
İmalat sanayisinde 2025'te 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcaması yapıldı. Bu harcamanın yüzde 47,7'si yüksek teknoloji, yüzde 40,7'si orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerden geldi. Orta düşük teknoloji girişimlerinin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji girişimlerinin payı yüzde 4,4 oldu. Araştırmacı sayısında ise orta yüksek teknoloji alanı öne çıkıyor: Bu girişimler 32 bin 399 araştırmacı istihdam ederken yüksek teknoloji girişimlerindeki araştırmacı sayısı 23 bin 298 oldu. TZE cinsinden en yüksek araştırmacı sayısı da 29 bin 697 ile orta yüksek teknoloji girişimlerinde görüldü.
Göstergeler ne anlatıyor?
AR-GE yoğunluğu olarak da bilinen “AR-GE harcamasının GSYH'ye oranı”, ülkeler arasında teknoloji ve yenilik kapasitesini karşılaştırmada yaygın biçimde kullanılıyor. Türkiye'de bu oranın 2024'ten 2025'e yüzde 1,46'dan yüzde 1,5'e yükselmesi sınırlı ama yukarı yönlü bir hareket. Verilerde öne çıkan diğer başlıklar ise şirketlerin AR-GE'deki ağırlığının artması, teşviklerin şirket harcamalarındaki payının on yılda neredeyse iki katına çıkması ve faaliyetlerin İstanbul ile Ankara'da yoğunlaşması. Kadın araştırmacıların payının üniversitelerde yarıya yaklaşırken özel sektörde yüzde 28 civarında kalması da izlenmeye değer bir başlık olarak dikkat çekiyor.
Sık sorulan sorular
Türkiye 2025'te AR-GE'ye ne kadar harcadı?
TÜİK verilerine göre gayri safi yurt içi AR-GE harcaması 2025'te 980 milyar 428 milyon lira oldu.
AR-GE harcamasının GSYH içindeki payı kaç?
Pay 2024'te yüzde 1,46 iken 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi.
AR-GE'yi en çok hangi sektör yapıyor?
Harcamanın yüzde 65'i şirketler, yüzde 30,3'ü yükseköğretim kurumları, yüzde 4,7'si genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlar tarafından yapıldı.
Türkiye'de kaç AR-GE personeli var?
Tam zaman eş değeri cinsinden 2025'te 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak çalıştı; bunların yüzde 34,1'i kadın.
AR-GE harcamasının en yüksek olduğu bölge hangisi?
Harcamanın yüzde 31,8'i İstanbul'da (TR10), yüzde 30'u Ankara'da (TR51), yüzde 9,5'i Kocaeli-Sakarya-Düzce-Bolu-Yalova bölgesinde (TR42) yapıldı.
Kaynaklar
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (CC0).
